Хому»уннаах тоєус хо»оон: Саха уус-уран литэрэтиирэтиттэн ылыллыбыт  айымньылар/Хомуйан оЅордо Т.С.Попова-Санаайа.

*Ийэ* тыл тјмсјј хомуйан та»аарбыт *Хому»уннаах тоєус хо»оон*. Саха саЅнаах барыта бу хо»ооннору №йјгэр ј№рэтэн јйэбит тухары этэ сырыттарбыт ийэ тылбыт кэхтиэ суоєа. Ыччат дьон ©кс№кјлээх ©л№кс№й, Алампа, Ойуунускай, Н.Неустроев, Кјндэ, Сэмэн Данилов, Моисей Ефимов, Савва Тарасов, Степан Дадскинов сјмэ»иннээх тылларын сјјйэн ылан, сјрэхтэригэр быардарыгар иЅэриэхтэрэ.

     2. Кинигэ аата этэринии *¬ргј№рдээх кэм јнјгэстэрэ* оєолоро бэйэлэрин суолларын таба тайанан олоххо јктэниилэрэ кэпсэнэр. Мунуу-тэнии,сј№м тј»јј, туруула»ыы, охсу»уу ханнык да ки»и олоєор баар суол. Автор саха ыалын Тэгиилэптэр дьиэ кэргэн олохторунан к№рд№р№р. Прозаєа общество сытыы проблематын бы»аарыы суруллар. Дьахтар суруйааччы иитэр-ј№рэтэр, сјбэлиир куола»ынан табыгастаахтык ойуулуур. Сонун ис хо»оонноох буолан јгјс ааєааччы интэриэ»ин тардыа.

     3. Сомоєотто. ¬гэстэр сайылыктара. Ааптар Семен Иванович Николаев - Сомоєотто т№р№№бјт сахатын норуотун олоєун- дьа»аєын, былыргытын уонна аныгытын №р сылларга чинчийэн ј№рэппит этнограф-учуонай буолар. Бу кинигэєэ былыргы сахалар итэєэллэрин, бэйэлэрин олохторгура јгэстэри, сиэри-туому хайдах тутталларай, ыыталларай диэн ааєааччыны сэЅээрдэр. Уус-уран тыл алыбыгар уйдаран би»иги т№рјттэрбит, олохторун-дьа»ахтарын билиэхпит.

     4. Мак Фрай. Хроники Ехо 2. ...Биир јтј№ кјн бу олохтон атын эйгэєэ тийэн хаалыаххын с№п. Сымыйа уонна кырдьык, суох уонна баар, илэ уонна тјјл силбэ»эр сиригэр тјбэспит дьон ту»унан фэнтези жанрдаах айымньылар сэ»эргииллэр.

     Оннук ис хо»оонноох *Лабиринт* диэн романы Макс Фрай 1996 сыллаахха суруйбута. Аахпыттар омуннара-т№л№нн№р№ намырыы илигинэ, илбистээх суруйааччы *Властелин* диэн саЅа кинигэтин ааєааччыга куду аста. Манна туох да сибиэннээх, дьиктилээх суохха дылы. Арай сэдэх дьоєурдаах аатырбыт сыщикпыт Джуффин Халли сыы»ан, тј№рэккэй бала»ыанньаєа тјбэ»эн ылара омуннаахтык ойууланар. Хата, маладьыа»ын алєастарын ту»унан а»аєастык сэ»эргиир. Итини эмиэ сатыахха наада эбээт.

Макс Фрай атыттарга майгыннаабат со»уччу сюжеттардаах айымньылара умсугутар уратылаахтар.

5. Литературнай институту бјтэрбит Таня Воробей бастакы айымньыларын Лиза Кулиевалыын кытты»ан суруйаллара. *Сестры Воробей* диэн аатынан илии баттыыллара.

Оттон билигин Таня соєотоєун бэйэтэ айар. *День святого Валентина* диэн кинигэтэ эрдэєэс саастаахтарга бэртээхэй бэлэх буолар.

Сэ»эн героинята ийэтин кыра эрдэєинэ сјтэрбит. Кыыс улаатар саа»ыгар киниэхэ олус наадыйар. Ол и»ин ийэтин эркиЅЅэ ыйана турар мэтириэтин кытта кистээн кэпсэтэр, аєатын дэЅ-дуЅ  ахтыытынан сиэттэрэн, кјндј ки»итин уобара»ын оЅорон к№р№р. Кинилэр дьиэ кэргэннэригэр атын дьахтар киириэн баєарбат. Аєатын таЅнарыахсыт курдук к№р№р. Кыыстаах аєа №йд№сп№т буолуулара, бэйэ-бэйэлэригэр хаєыс сы»ыаннара чуут иэдээЅэ тиэрдэ сы»ар. Хата, ким да кэтэспэтэх №ттјттэн ураты уларыйыылар со»уччу буоланнар, бары дьоллоох хаалаллар. 

Ефремова Л.В.

Кјндј ааєааччы!

  Эйиэхэ саЅа уус-уран тыл о»уорун киэЅ аартыгар јктэммиттэрин сјрэхтиир эдэр ааптардар кинигэлэрин били»иннэрэбит.

   АаєыЅ-сэргээЅ, саЅа ааттары кытта билсиЅ.

 Ульяна Захарова—Степанова. 

Эн суоххуна…

      Эдэр ааптар сэhэнигэр уонна кэпсээннэригэр дьон олоєун кыраєатык к№р№н ойуулаабыт. Т№р№ппјт, оєо икки ардыгар уустук сы»ыан, эрдиилээх таптал, бјгјЅЅј олох проблемалара - Ульяна Захарова айымньыларын сјрјн темата. 

  Ульяна 1982 с. Таатта улуу»ун Харбалаах нэ»илиэгэр т№р№№бјтэ. Айымньылара *Кэскил*, *Эдэр саас*, *Чолбон*, *Байанай* сурунаалларга бэчээттэнэллэр. Кини дьон ис туруга, кыыс, уол сы»ыанна»ыыта, т№р№ппјт уонна оєо истиЅ сы»ыаннара, аєа саастаах к№лј№нэєэ ытыктабыл курдук №йд№бјллэр тустарынан итэєэтиилээхтик арыйар буолан, кэпсээннэрэ ааєыллымтыалар. Эдэр ааптар бу ј»јс кинигэтэ. *О»уор туос* уонна *Оєо саас тиэргэнигэр* диэн кинигэлэрэ, т№»№ да аєыйах ахсаанынан таєысталлар, ааєааччы сэЅээриитин ылбыттара.  

Ангелла Попова

Сиэркилэ. Мааска. Харах.

 

Кинигэєэ ааптар ки»и, олох, таптал ту»унан толкуйа, Айылєа уонна Ки»и быстыспат ситимин таайыыта саарбахтаа»ын, ыйытыы, билгэлээ»ин, баардыланыы бы»ыытынан хо»оон хомоєой тылынан бэриллэр.

 1989 с. Нам улуу»угар Б№тјЅ нэ»илиэгэр кјн сирин к№рбјтэ. Эдэр суруйааччылар ХVI-ХVII сјбэ мунньахтарын кыттыылааєа.

Константин Каженкин—Архаан.

ЭР ТОЙОН

     

  Кинигэ аата этэринии, aaптap эр ки»и yйулєатын сјрјннээн ба»ыйар №рјтјн – тапталы, ј№рјјнј, курус санааны, cоєотохсуйууну ис иэйиилээхтик xo»уйap.

  

1989 с. БулуЅЅа т№р№№бјтэ.  Эдэр суруйааччылар XVI, XVII республикатааєы сјбэ мунньахтарын кыттыылааєа. М.К.аммосов аатынан ХИФУ Психология институтун бјтэрбитэ. Хо»оонноро сахалыы  тыллаах јгјс ха»ыакка, *Чолбон* сурунаалга, *Араскылар* хомуурунньукка бэчээттэммиттэрэ.

 

 

 

 

 

А.Е.Кулаковскай. Сайын кэлиитэ.

А.Е.Кулаковскай "Ырыа-хо»оон" кинигэтиттэн "Сайын кэлиитэ" хо»ооно.

Бу хоһоону ырытан баран Дм. Дм. Саввинов этэр "мин өйдүүрбүнэн кини иннинэ сахалыы да нууччалыы да тылынан тахсыбыт уус-уран айымньыларга маннык сайыҥҥы кэмҥэ  айылҕаҕа уонна киһи ис дууһатыгар тахсар уларыйыылары-иэйиилэри уустаан ураннаан , чаҕыйлхайдык, харахха көстөн турар курдук суруйбут суох.

2. бу поэма аҥаардас уус-уран айымньы курдук сыаналанара тутах. Поэманы научнай төрүттэргэ олоҕуран, уус-уран форма көрүҥүнэн айылҕаны көрөөччү-үөрэтээччи храҕынан суруллубут научнай үлэ быһыытынан сыаналыахха сөп.

3. поэманы суруйарыгар биологическай уонна геогрфическай наукалар араас салааларын ситэри баһылаабыт үрдүк таһымнаах чинчийээччи буолбутун көрдөрөр.  Көтөр-сүүрэр кэлиитин ойуулууругар, от-мас үүнүүтэ хайдах сайдан барарын көрдөрөрүгэр быһа холуйан уопсайынан суруйбат, хас биирдии көрүҥ ханнык усулуобуйаҕа сайдыахтааҕын киһи сөҕүөн курдук сөптөөхтүк, научнайдык быһааран биэрэр.

Уонна өссө "Сайын кэлиитэ" сөптөөх хос быһаарыылар киллэриллибиттэрин кэннэ дьыл сүрүн кэмин - сайыны экологическай өттүнэн үөрэтиигэ бэртээхэй биолого-экологическай пособие курдук туттуллуоҕун сөп" диэн этэр.